8 kwietnia 2026 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie odbyła się prezentacja raportu „Podkarpacka Diagnoza Kultury 2024. Raport z badań. Publiczność”.

Mieszkańcy Podkarpacia najchętniej chodzą na filmy, spektakle teatralne i koncerty muzyki popularnej. Najbardziej dostępne są dla nich domy kultury i biblioteki, do których jest blisko nawet na peryferiach. Co czwarty mieszkaniec regionu nigdy nie uczestniczył w wydarzeniu kulturalnym poza granicami województwa – wynika z raportu „Podkarpacka Diagnoza Kultury 2024”, który prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie we współpracy z Instytutem Nauk Socjologicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Ankietę przeprowadzono w grudniu 2024 r. na próbie 785 osób mieszkających na terenie województwa podkarpackiego. Celem badania było zebranie opinii na temat tego, jak osoby mieszkające na terenie województwa podkarpackiego korzystają z proponowanej w regionie oferty kulturalnej oraz jak ją oceniają.

Badania opracował dr Dominik Porczyński, socjolog, metodolog oraz badacz kultury z Instytutu Nauk Socjologicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego, zajmujący się m.in. dziedzictwem kulturowym województwa podkarpackiego oraz metodologią badań społecznych. Przygotowany przez niego raport został wydany drukiem i 8 kwietnia 2026 r. zaprezentowany w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie na spotkaniu z udziałem przedstawicieli instytucji kultury województwa podkarpackiego. Wśród gości nie zabrakło dr. Karola Ożoga, wicemarszałka województwa podkarpackiego oraz Krystyny Stachowskiej, wiceprezydent Rzeszowa. 

- Raport pokazuje, że osoby uczestniczące w badaniu lubią się bawić przede wszystkim razem: w ofercie instytucji kultury uczestniczą ze znajomymi lub z rodziną – mówi dr Dominik Porczyński.

Ponad 61 proc. badanych korzysta z tej oferty, ponieważ chce przyjemnie spędzić czas, a 60 proc. dlatego, że „dotarcie nie wymaga dużego wysiłku”. Niemal 45 proc. znajduje dla siebie interesujące zajęcia, a 37 proc. chce poszerzać wiedzę.

Jak dodaje dr Dominik Porczyński, wciąż trwa podział na kulturę elitarną (opera, galerie sztuki, filharmonia) oraz na bardziej demokratyczną (kino, koncerty muzyki popularnej, festyny).

Zróżnicowanie praktyk kulturowych widać przede wszystkim przez pryzmat wykształcenia: osoby z wykształceniem wyższym częściej korzystają z oferty w ogóle, ale też częściej wybierają ofertę bardziej wymagającą oraz edukacyjną, zaś osoby gorzej wykształcone preferują wydarzenia o formie czysto rozrywkowej. Zauważyć można także zróżnicowanie wiekowe: osoby starsze częściej uczestniczą w wydarzeniach patriotycznych i religijnych, młodzi zaś wolą koncerty i festyny.

Na uczestnictwo w kulturze wpływ ma dostępność komunikacyjna. Ponad 60 proc. badanych przyznało, że uczestniczy w tych propozycjach i wydarzeniach, do których dotarcie nie wymaga wysiłku. Co czwarty mieszkaniec regionu nigdy nie uczestniczył w wydarzeniu kulturalnym poza granicami województwa, a ponad 46 proc. niechętnie wyrusza nawet poza granice powiatu – raz w roku albo i wcale, co oznacza, że większość poprzestaje na tym, co oferuje powiat, gmina.

Ogólna ocena oferty kulturalnej, zdaniem socjologa jest dobra. W skali od 1 do 5 badani ocenili, że dość dobrze zaspokaja ich potrzeby (3,29 pkt.), jest profesjonalnie przygotowana (3,75) i na ich kieszeń (3,84). Z badań wynika, że mieszkańcy i mieszkańcy Podkarpacia w skali roku nie wydali więcej niż 999 zł. Najczęściej ich wydatki mieściły się w przedziale (250-499 zł). I chociaż najbardziej oszczędni są seniorzy, to jednak częściej można ich w domach kultury, bibliotekach i teatrach spotkać.

- Co istotne, młodzież i młodzi dorośli jawią się w świetle danych jako grupa wykluczona z oferty instytucji kultury, oceniają ją niżej i wskazują na brak jej dostosowania do swoich potrzeb, podczas gdy seniorzy wykazują wyższy poziom zadowolenia – zauważa dr Dominik Porczyński.

Ostatecznie, zjawiskiem niepokojącym jest występowanie dysproporcji centrowo-peryferyjnych. Rzeszów i duże miasta (Przemyśl, Krosno, Tarnobrzeg, Stalowa Wola, Mielec, Dębica) dysponują bogatszą i lepiej ocenianą ofertą w porównaniu z gminami peryferyjnymi. Biorąc pod uwagę niską mobilność osób zamieszkujących te obszary (również potwierdzoną przez badanie) można mówić o kolejnym obszarze wykluczenia, tym samym wskazując na kierunki pilnego oddziaływania polityki kulturalnej

- Badania dotyczące podkarpackiej kultury realizujemy od 2023 roku. I to już drugi raport, jaki przygotowaliśmy. Podczas pierwszej edycji skupiliśmy się przede wszystkim na sytuacji instytucji kultury, kadrach i warunkach pracy. Teraz skoncentrowaliśmy się na publiczności. Projekt będziemy kontynuować i rozwijać, tak, aby móc dostarczyć kadrom kultury i organizatorom instytucji kultury coraz bardziej pogłębiony obraz tego obszaru życia społecznego. To pomoże zdefiniować jego słabe i mocne strony, ułatwi dostosowywanie oferty do publiczności zmieniającej się wraz z postępem technologicznym i zmianami społecznymi – podsumowuje Jakub Izdebski.

Pełen raport jest dostępny TUTAJ

Tekst: Alina Bosak

Zdjęcia: Monika Zając-Czerkies

Wideo: Michał Szal